english

publikacje

id dokumentu: 40024

W dniu 1 stycznia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów („Ustawa Nowelizująca”), która reformuje m.in. regulacje dotyczące bezstronności i niezależności arbitrów oraz system postępowań postarbitrażowych, obejmujący postępowania o uchylenie oraz uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego, prowadzone przed sądami powszechnymi.

Art. 9 Ustawy Nowelizującej stanowi: Do postępowań wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 [k.p.c. – przypis autorki] i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis ten wyraża zasadę jednolitości postępowania, stanowiącą jedną z podstawowych zasad intertemporalnych w dziedzinie prawa procesowego. Wydaje się, że art. 9 Ustawy Nowelizującej należy interpretować w ten sposób, iż nowe przepisy dotyczące m.in. skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego będą miały zastosowanie do postępowań postarbitrażowych, wszczętych po 1 stycznia 2016 r., bez względu na to, kiedy został wydany wyrok arbitrażowy lub została zawarta ugoda będąca ich przedmiotem. Z kolei, w przypadku zmiany regulacji dotyczących bezstronności i niezależności arbitrów, związanych z samym postępowaniem przed sądem polubownym, Ustawa Nowelizująca będzie miała zastosowanie do postępowań arbitrażowych, wszczętych po 1 stycznia 2016 r., bez względu na to, kiedy został sporządzony zapis na sąd polubowny.

W tym stanie rzeczy, uwagi wymaga problem praktyczny dotyczący stosowania przepisów przejściowych Ustawy Nowelizującej w związku ze skróceniem terminu do wniesienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego z trzech do dwóch miesięcy. Termin ten biegnie od dnia doręczenia stronie wyroku lub, jeżeli strona wniosła o uzupełnienie, sprostowanie lub wykładnię wyroku, od dnia doręczenia przez sąd polubowny orzeczenia rozstrzygającego o tym wniosku (art. 1208 § 1 k.p.c.). Jeżeli wyrok sądu polubownego lub orzeczenie rozstrzygające o wniosku o uzupełnienie, sprostowanie lub wykładnię wyroku zostało doręczone stronie w październiku, listopadzie lub grudniu 2015 roku, powstaje pytanie, który z terminów – 3-miesięczny czy 2-miesięczny – będzie miał zastosowanie do skargi o uchylenie takie wyroku.

Sąd badający spełnienie wymagań formalnych skargi, wniesionej po 1 stycznia 2016 r., będzie stosował nowe prawo procesowe i stosując, zgodnie z dyspozycją art. 1207 § 2 k.p.c., odpowiednio przepisy o apelacji, odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu. W związku z brakiem przepisów przejściowych regulujących szczegółowo termin do wniesienia skargi, możliwe jest dokonanie językowej wykładni art. 9 Ustawy Nowelizującej i przyjęcie, że wraz z wszczęciem postępowania ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, nowe prawo procesowe stosuje się bez wyjątku, a zatem skarga wniesiona po upływie terminu 2-miesięcznego podlega odrzuceniu jako spóźniona.

Dalsze komplikacje rodzi fakt, że odpowiednie stosowanie przepisów o apelacji do postępowania ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego daje podstawy do twierdzenia, że 2-miesięczny termin na wniesienie skargi jest ustawowym terminem prawa procesowego. Pod rządami starego stanu prawnego kwestia ta była przedmiotem wątpliwości doktrynalnych, a część komentatorów opowiadała się za poglądem, zgodnie z którym 3-miesięczny termin do wniesienia skargi był terminem prawa materialnego, a jego upływ powodował wygaśnięcie uprawnienia kształtującego. Przyjecie, iż w nowym stanie prawnym termin na wniesienie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego ma charakter procesowy, uniemożliwia wyłączenie art. 1208 § 1 k.p.c. z zakresu przedmiotowego art. 9 Ustawy Nowelizującej i zastosowanie do tej normy reguł intertemporalnych z dziedziny prawa materialnego, zgodnie z którymi w analizowanych okolicznościach zastosowanie miałby termin 3-miesięczny (por. art. XXXV pkt 2 przepisów wprowadzających kodeks cywilny, uznawanych w orzecznictwie za źródło ogólnych reguł prawa intertemporalnego w prawie cywilnym).

Pomimo powyższych argumentów, uważam, że dopuszczalna jest wykładnia, zgodnie z którą w opisanych okolicznościach zastosowanie będzie miał termin 3-miesięczny nawet wówczas, gdy postępowanie ze skargi o uchylenie wyroku arbitrażowego zostało wszczęte dopiero w 2016 r. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 111 § 2 k.c. w związku art. 165 § 1 k.p.c., termin rozpoczyna swój bieg w dniu następującym po dniu, w którym nastąpiło zdarzenie będące, zgodnie z wolą ustawodawcy, początkiem tego terminu. Zdarzeniem tym w przypadku terminu uregulowanego w art. 1208 § 1 k.p.c. jest doręczenie stronie wyroku arbitrażowego, które jest czynnością procesową dokonywaną przez sam sąd polubowny orzekający w sprawie albo przez stały sąd polubowny. Konsekwencją takiego stanowiska jest przyjęcie, że art. 1208 § 1 k.p.c., pomimo iż znajduje się w Tytule VII. Części piątej k.p.c. (Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego), jest funkcjonalnie powiązany z postępowaniem przed sądem polubownym, więc zgodnie z zaproponowaną wykładnią art. 9 Ustawy Nowelizującej, będzie on miał zastosowanie, podobnie jak przepisy zmieniające regulacje dotyczące bezstronności i niezależności arbitrów, dopiero do postępowań arbitrażowych, a nie postępowań ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, wszczętych po dniu 1 stycznia 2015 r.

Proponowana wykładnia ma charakter prokonstytucyjny, ponieważ przyjęcie, że termin, który rozpoczął już swój bieg zostanie skrócony w związku z wejściem w życie nowej ustawy (mimo braku przepisu regulujące tę w kwestię w sposób niewątpliwy), wydaje się nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawnego a w szczególności z zakazem retroaktywności. Stosowanie skróconego terminu do wniesienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego oznaczałaby, że nowelizacja k.p.c. niekorzystnie wpływa na uprawnienia stron postępowania arbitrażowego, powstałe przed jej wejściem w życie, a zatem z mocą wsteczną reguluje prawa i obowiązki jednostek. W sposób rażący ilustruje to sytuacja, w której termin do wniesienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego miałby wygasnąć wraz z wejściem w życie Ustawy Nowelizującej.

Skrócona wersja tekstu pt. "Polubowne rozwiązywanie sporów: Nowelizacja nie może skracać terminów w czasie ich biegu" ukazała się 16.02.2016 r. w Gazecie Prawnej.

do góry
do góry